Azobli qamoqxonadan ajal poligoniga/buxorolik yollanma jangchining qismati

Rossiya va Ukraina o‘rtasidagi urush minglab insonlar hayotini zavol qilmoqda. Buxorolik Feruz Abdullayev tirikchilik ilinjida Rossiyaga borib, tasodifiy nizo sabab qamalgan va panjara ortida ayovsiz qiynoqlarga solinib, urushga majburlangan.

Ayni paytda Ukrainada asirlikda bo‘lgan Feruz sinov va qiyinchiliklarga to‘la qismati haqida Shaman TV media loyihasiga so‘zlab berdi.

Musofirlikdagi xato va qamoq jazosi

Feruz O‘zbekistonning Buxoro viloyati, Qorako‘l tumanidagi Jar qishlog‘idan bo‘lib, o‘z yurtida qurilish sohasida ishlagan. Uning oilasi — ota-onasi, uchta ukasi, opasi, rafiqasi va ikki nafar farzandi Buxoroda yashaydi.

Tirikchilik maqsadida u Rossiya Federatsiyasining Kirov viloyati, Kotelnich tumaniga borib, muzqaymoq cho‘plari ishlab chiqaradigan Xitoy bazasida ishlay boshlaydi. Biroq, oradan atigi to‘rt oy o‘tgach, ish ustidagi kelishmovchilik tufayli boshqa bir o‘zbekistonlik ishchi bilan janjallashib qoladi. Bu mushtlashuv unga qimmatga tushadi: prokuror to‘rt yil so‘ragan bo‘lsa-da, sud uni 3,5 yilga ozodlikdan mahrum qilish jazosiga hukm etadi.

Qamoqxonadagi azoblar va majburiy kontrakt

Feruz Kirov viloyatidagi «Qizil zona» (Krasnaya zona) deb ataluvchi qamoqxonada ikki yil davomida jazo muddatini o‘taydi. U yerdagi sharoitlar o‘ta og‘ir bo‘lib, mahbuslar tinimsiz jismoniy va ruhiy qiynoqlarga solingan. Nazoratchilar unga bajarib bo‘lmas ishlarni buyurishgan, topshiriq bajarilmaganda yoki hatto yotoq joyi noto‘g‘ri yig‘ilgan taqdirda ham ayovsiz kaltaklashgan. Feruz u yerda muntazam ravishda elektr toki orqali beriladigan ayovsiz qiynoqlarga duch kelganini so‘zlab beradi.

Ikki yildan so‘ng, qamoqxona ma’muriyati va huquq-tartibot organlari xodimlari Feruzga bosim o‘tkaza boshlaydi. Uni yetti oy davomida alohida saqlab, azoblashadi va oxir-oqibat harbiy shartnoma imzolashga majburlashadi. Muntazam kaltaklar ostida qolgan Feruz noilojlikdan ular olib kelgan to‘rtta qog‘ozga qo‘l qo‘yib beradi. U imzolagan shartnomada oylik maosh aniq ko‘rsatilmagan bo‘lib, faqatgina «oyiga 210 ming» (rubl) maosh to‘lanishi haqida umumiy jumla yozilgan edi.

Qochishga urinish va jang maydoniga safarbarlik

Shartnoma imzolanganidan keyin Feruzni boshqalar bilan birga Ukrainaning Donesk viloyatidagi poligonga bir oylik harbiy tayyorgarlikka yuborishadi. Poligondagi sharoit juda og‘ir bo‘lib, u yerda 40 kilogrammlik yuk (bronejilet, avtomat va sumka) bilan kuniga 10 kilometr masofaga yugurish va ertalabdan kechgacha tinimsiz mashq qilish talab etilgan.

Urushga borishni istamagan Feruz poligondan qochishga urinadi. Ammo uni dron orqali aniqlab, rus askarlari tutib olishadi va o‘z bo‘linmasiga qaytarishadi. Uni qochgani uchun ikki kishi ushlab turadi va Tojikistondan bo‘lgan komandiri ayovsiz kaltaklaydi, hatto otib o‘ldirish bilan tahdid qiladi.

Tayyorgarlikdan so‘ng Feruz olti kishidan iborat guruh tarkibida Ivanovka yo‘nalishi bo‘yicha jang maydoniga yuboriladi. Ular qabriston yonidan o‘tayotganda kutilmaganda dron va raketa hujumiga duch kelishadi. Hujum oqibatida guruhning besh nafar a’zosi voqea joyida halok bo‘ladi, faqatgina Feruz omon qoladi. U qabristondagi qabrlardan birining ustidagi qora plyonkani ustiga tortib, yarim soat davomida yashirinib yotadi va keyinroq yaqin oradagi o‘rmonga qochib o‘tadi.

Feruz o‘rmonda besh kun davomida yashirinib yuradi. Oltinchi kuni o‘zlarining orqa tomondagi aloqa vakillari (yo‘l boshlovchilari) huzuriga qaytib boradi. Uch kundan so‘ng uni boshqa guruh bilan yana qaytadan Ivanovka tomon jo‘natishadi. Biroq, o‘rmonga kirishganda raketa hujumi tufayli ularning yo‘l boshlovchisi halok bo‘ladi. Qolgan to‘rt kishidan ikki nafari boshqa tomonga ketadi, Feruz esa yo‘lda adashib, o‘rmon ichida qolib ketadi.

Asirlik, pushaymonlik va yurtdoshlarga murojaat

O‘rmonda adashib yurgan Feruz to‘satdan ukrainalik harbiylarning palatkasi ustidan chiqib qoladi. Qarshisida avtomat ko‘tarib chiqqan ukrain askarlarini ko‘rgach, u darhol qo‘llarini ko‘tarib taslim bo‘ladi. Bu voqea 5 oktyabr kuni sodir bo‘lgan bo‘lib, Feruz u yerda yaxshi kutib olinganini va unga nisbatan hech qanday jismoniy kuch ishlatilmaganini aytadi.

Hozirda u bir yildan buyon Ukraina asirligida saqlanmoqda va u yerdagi sharoitlarni yaxshi deb hisoblaydi.

Bugungi kunda Feruz o‘z hayotini xavfga qo‘yib urushga kelganidan o‘ta pushaymon. U jang maydonida ko‘plab vahshiyliklar va o‘liklarni ko‘rganini aytadi. Feruz Rossiyada ishlayotgan yurtdoshlariga murojaat qilib, bu xatoni takrorlamaslikka chaqiradi: «Bu bizning urushimiz emas, kelib xato qilmanglar, urushga kelmanglar».

U agar yurtiga qaytsa, O‘zbekiston qonunchiligiga ko‘ra yollanma jangchi yoki terrorchi sifatida uzoq muddatli qamoq jazosiga hukm qilinishi mumkinligini juda yaxshi tushunadi. Shunday bo‘lsa-da, u begona yurtdagi bema’ni urushda qurbon bo‘lish yoki yana Rossiyaga qaytarilib urushga yuborilishidan ko‘ra, o‘z yurtining qamog‘ida o‘tirishni afzal ko‘radi. Uning eng katta orzusi omon qolish va Vataniga qaytib, ota-onasi hamda farzandlarini bag‘riga bosishdir.