Migrantlar giyohvand moddalar «podstava» qilinayotganini da’vo qilmoqda

Markaziy Osiyo mamlakatlaridan kelgan migrant ishchilar tobora ko‘proq giyohvand moddalar bilan bog‘liq sxemalar qurboniga aylanmoqda. Natijada, ular Rossiya qamoqxonalariga tushib, keyin esa bosim ostida harbiy shartnomalarni imzolab, urushga ketmoqda. Mahkumlarning qarindoshlari va inson huquqlari faollarning so‘zlariga ko‘ra, bunday odamlarni uyga qaytarish deyarli imkonsiz va muvaffaqiyatli qaytishning faqat bitta holati ma’lum.

Farg‘ona viloyatidan bo‘lgan 21 yoshli Shahboz Rossiyada giyohvand moddalar savdosi uchun 228-modda bo‘yicha sudlangan va hozirda Buryatiyadagi jazoni o‘tayotgan koloniyada jazoni o‘tamoqda. Onasi unga tuhmat qilinganini da’vo qilmoqda: u kuryer bo‘lib ishlagan, oziq-ovqat tashigan va tintuv paytida uning posilkasidan giyohvand moddalar topilgan, bu haqda u bilmagan. Uning so‘zlariga ko‘ra, u olti yarim yilga ozodlikdan mahrum qilingan. O‘zbekistonlik yana bir ayol shunga o‘xshash voqeani aytib beradi: pitsa yetkazib beruvchi bo‘lgan o‘g‘lining qutisida noqonuniy moddalar topilgan. Erkak sudlangan, oilasi buzilgan va keksa ota-onasi nevaralari bilan qolgan.

Giyohvand moddalar bilan bog‘liq jinoyatlarda ayblangan O‘zbekiston fuqarolarining qarindoshlari 1700 dan ortiq a’zosi bo‘lgan WhatsApp guruhini yaratishgan. Ko‘pchilik qamoqxonadagi mahbuslarga og‘ir sharoitlar va bosim orqali harbiy shartnomalarni imzolashga majbur qilinayotgani haqida xabar beradi. Bir onaning so‘zlariga ko‘ra, uning o‘g‘li mahbuslar normal ovqatdan mahrum qilinayotgani va urushga borishga rozi bo‘lish bilan tahdid qilinayotganini aytgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, ba’zilar umidsizlikka tushib qolishadi.

Inson huquqlari faoli Valentina Chupikning ta’kidlashicha, migrantlarni urushda ishtirok etishga majburlash usullari urushning dastlabki kunlaridan beri qo‘llanilgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, odamlar dastlab kaltaklangan va qo‘rqitilgan, keyin odam o‘g‘irlash holatlari bo‘lgan, keyinchalik giyohvand moddalar tashlab qo‘yish, qamoqqa olish va urushga yollash sxemasi keng tarqalgan. U shuningdek, odamlarga katta to‘lovlar va’da qilingani, ammo amalda, uning ta’kidlashicha, ular hech narsa olmagan «ixtiyoriy» yollash holatlarini ham tilga oladi.

Jurnalist Grigoriy Pirlikning ta’kidlashicha, chet elliklarga giyohvand moddalar tashlab qo‘yish amaliyoti ilgari boshqa mamlakatlar fuqarolariga nisbatan qo‘llanilgan va endi, uning so‘zlariga ko‘ra, bunday sxemalar Markaziy Osiyodan kelgan odamlarga nisbatan keng qo‘llanilmoqda. Uning fikricha, soxta ishlar yaxshi tashkil etilgan bosim mexanizmining bir qismiga aylangan.

2026-yilgacha yollangan migrantlarning uyga qaytishi haqida deyarli hech qanday holat qayd etilmagan edi. Biroq, jurnalistlar shunday holatlardan birini aniqlashga muvaffaq bo‘lishdi. Bu Surxondaryo viloyatida tug‘ilgan 23 yoshli Akbar K. Bilan bo‘lgan holat. U urush zonasidan yozib yuborgan videomurojaatida aldov yo‘li bilan urushga yuborilganini aytib, yordam so‘ragan. Uning so‘zlariga ko‘ra, u Rossiyaga pul topish uchun borgan va keyinchalik haydovchi bo‘lib ishlash uchun berilgan qog‘ozga imzo chekkan. Hujjat esa harbiy shartnoma bo‘lib chiqqan. Keyinchalik uning onasi O‘zbekiston rasmiylaridan yordam so‘ragan va oxir-oqibat o‘g‘li kaltaklanib, kasalxonaga tushganidan so‘ng vataniga qaytarilgan. U O‘zbekistonda jinoiy javobgarlikka tortilishi mumkin.

Inson huquqlari faollarining fikricha, giyohvand moddalar savdosi, qamoqxonalardagi bosim va migrantlarni urushga yollash tizimli muammo hisoblanadi. Ukrainaning «Xochu jit» («Men yashashni xohlayman») loyihasiga ko‘ra, minglab markaziy osiyoliklar, jumladan, ko‘plab o‘zbekistonlik fuqarolar Rossiya armiyasida jang qilmoqda. Mintaqadagi mamlakatlar rasmiylari yollanma faoliyat uchun jinoiy jazo borligini e’lon qilishdi. O‘zbekiston prezidenti Shavkat Mirziyoyev ham o‘z nutqida diplomatlar chet eldagi fuqarolarning huquqlarini faolroq himoya qilishi kerakligini ta’kidladi.