Migrantlarga «raqamli boʻyinbogʻ»: yangi qonunlar Rossiyadagi muhojirlar hayotini qanday oʻzgartiradi?

Rossiyada chet elliklar ustidan nazorat qilishning yangi qattiq qoidalari joriy etilmoqda, huquq himoyachilari buni «raqamli boʻyinbogʻ» deb atamoqda. Asosiy oʻzgarish chiqarib yuborish rejimi va nazorat qilinadigan shaxslarning maxsus reyestri boʻldi. Ushbu roʻyxatga politsiya mamlakatda boʻlish uchun qonuniy hujjatlari boʻlmagan barcha migrantlarni, shuningdek, deportatsiya qilinish yoki kirish taqiqlanishi xavfi boʻlganlarni kiritadi. Ushbu roʻyxatdagi shaxs deyarli barcha huquqlarini yoʻqotadi. Unga kvartira va mashinalar sotib olish, rulga oʻtirish, biznesni roʻyxatdan oʻtkazish va nikoh tuzish taqiqlanadi. Shuningdek, banklarda yangi hisobvaraqlar ochish va boshqa odamlarga oyiga 30 ming rubldan ortiq pul oʻtkazish mumkin emas. IIV ruxsatisiz Rossiya boʻylab harakatlanish ham taqiqlanadi.

Chiqarib yuborish rejimi toʻgʻrisidagi qonunni Vladimir Putin 2024-yil 8-avgustda imzolagan, reyestrning oʻzi va yangi qoidalar esa 2025-yil 5-fevralda ishga tushdi. Ushbu oʻzgarishlar yuz minglab odamlarga ta’sir qiladi. Ichki ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari Aleksandr Gorovoyning soʻzlariga koʻra, reyestrga mamlakatda noqonuniy ravishda boʻlib turgan 739 mingga yaqin kishi kiritilishi mumkin. IIV statistikasiga koʻra, hozirda Rossiyada jami 6,1 millionga yaqin chet el fuqarosi yashaydi. Shu bilan birga, butun 2024-yil davomida mamlakatdan 100 mingdan ortiq migrant chiqarib yuborildi, bu avvalgi koʻrsatkichlardan ancha koʻpdir.

Reyestrdan tashqari, rasmiylar kelganlarni toʻliq kuzatish texnologiyalarini joriy etmoqda. Moskvada 2025-yildan boshlab barcha shaxsiy ma’lumotlar yozilgan, chipli va QR-kodli elektron migrant kartalarini berish boʻyicha pilot loyiha ishga tushirildi. 2024-yil 1-dekabrdan boshlab biometriya topshirish, ya’ni barmoq izlari va fotosurat orqali tekshirish Moskvaning Sheremetevo, Domodedovo, Vnukovo, Jukovskiy aeroportlariga kirishda, shuningdek Orenburg viloyatidagi Mashtakovo chegara punktida majburiy boʻldi. Kelajakda barcha migrantlarga telefonlariga maxsus dastur oʻrnatish majburiyati yuklanadi. U geolokatsiyani sutkasiga 24 soat davomida politsiyaga uzatib turadi. Agar dastur oʻchirib tashlansa yoki ruxsat etilgan joydan chiqib ketilsa, shaxs darhol qidiruvga beriladi.

Mamlakatda boʻlish muddatlari ham sezilarli darajada qisqardi. 2025-yil 1-yanvardan boshlab «360/90» qoidasi amal qilmoqda. Endilikda Rossiyada vizasiz ilgarigidek yarim yil davomida emas, balki butun yil davomida faqat 90 kun boʻlish mumkin. Qonuniy yashash ancha qimmatlashdi. Masalan, Moskvada ishlash uchun patent narxi 2024-yilda oyiga 7500 rublni tashkil etgan boʻlsa, 2025-yildan boshlab u 8900 rublgacha koʻtarildi. Butun 2024-yil davomida Davlat dumasi noqonuniy migratsiyaga qarshi 30 dan ortiq qonun qabul qildi.

Huquq himoyachilari Valentina Chupik va Svetlana Gannushkina bunday choralar migrantlarni huquqsiz qilib qoʻyishi va ularni yashirin faoliyatga oʻtishga majbur qilishidan ogohlantirmoqda. Ularning fikricha, raqamli nazorat tartib oʻrnatmaydi, balki faqat politsiya xodimlari oʻrtasida pora olishni koʻpaytiradi. Shu bilan birga, Rossiya ish beruvchilari ishchi kuchining oʻtkir yetishmovchiligidan shikoyat qilmoqda. Bu haqda Boris Titov TASS bilan suhbatda ma’lum qilib, Rossiya iqtisodiyoti chet ellik ishchilardan juda bogʻliq ekanligini, yangi toʻsiqlar esa biznesning ishlashiga xalaqit berayotganini ta’kidlagan. Mamlakatda ishsizlik tarixiy minimum — 2,4 foizga tushdi, shu sababli zavodlar va qurilishlarda ishlaydigan odamning oʻzi yoʻq.