Migrantlarning pul o’tkazmalariga eng ko’p bog’liq mamlakatlar

2024-yilda Jahon banki past va o’rta daromadli mamlakatlarga rasman qayd etilgan pul o’tkazmalari 685 milliard dollarga yetganini ma’lum qilgan. Bu to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalar va rivojlanishga rasmiy yordamlarning umumiy miqdoridan ham ko’p. Norasmiy kanallarni ham qo’shganda, pul o’tkazmalarining haqiqiy hajmi yanada yuqoriligi taxmin qilinadi.

Pul o’tkazmalari, ayniqsa, mehnat migratsiyasi yuqori bo’lgan mamlakatlarda, jumladan, Markaziy Osiyo davlatlarida muhim rol o’ynaydi.

Jahon bankining ma’lumotlariga ko’ra, past va o’rta daromadli mamlakatlar orasida mutlaq hajmi bo’yicha eng ko’p pul o’tkazmalarini oluvchi o’nta mamlakat (milliard dollar, 2024) quyidagilar:
1. Hindiston – taxminan 129
2. Meksika – taxminan 68
3. Xitoy – taxminan 48
4. Filippin – taxminan 40
5. Pokiston – taxminan 33
6. Bangladesh 26
7. Misr 22
8. Gvatemala 21
9. Nigeriya 19
10. O’zbekiston – 16

Bu mamlakatlar keng ko’lamli tashqi mehnat migratsiyasi va aholi soni tufayli eng katta pul o’tkazmalarini oladi.

YaIM ulushi bo’yicha eng katta pul o’tkazmalari oladigan davlatlar
(YaIMga nisbatan foiz, 2024)
Iqtisodiyotining migrantlar pul o’tkazmalariga bog’liqligini tahlil qilishda butunlay boshqacha manzara paydo bo’ladi. Bu holda, yetakchilar kichik va zaif mamlakatlar bo’lib, ular uchun pul o’tkazmalari valyuta tushumlarining asosiy manbai hisoblanadi.

2024-yilda pul o’tkazmalarining YaIMdagi ulushi bo’yicha yetakchi davlatlar quyidagilar:
1. Tojikiston – YaIMning taxminan 45%
2. Tonga – taxminan 38%
3. Nikaragua – taxminan 27%
4. Livan – taxminan 27%
5. Samoa – taxminan 25%
6. Nepal – taxminan 25%
7. Gonduras – taxminan 25%
8. Qirg’iziston – taxminan 23%
9. Salvador – taxminan 23%
10. Gambiya – taxminan 21%

Jahon banki pul o’tkazmalari YaIMning juda yuqori ulushini kichikroq mamlakatlarda tashkil etishini, to’lov balansi barqarorligi va aholi daromadlari darajasini belgilab berishini ta’kidlaydi.

Yevropa va Markaziy Osiyo mintaqasida o’tgan 2023-yilgi pasayishdan so’ng 2024-yilda pul o’tkazmalari hajmining o’sishi Markaziy Osiyo mamlakatlariga, asosan Rossiyadan pul o’tkazmalarining normallashishi bilan bog’liq. Mintaqa mamlakatlari, xususan Tojikiston uchun mehnat migrantlarining pul o’tkazmalari iqtisodiyotda tizimli muhim omil bo’lib qolmoqda va migratsiya sharoitlari yoki chet eldagi mehnat bozorlaridagi har qanday o’zgarishlar to’g’ridan-to’g’ri makroiqtisodiy xavflarni keltirib chiqaradi.

Pul o’tkazmalari past va o’rta daromadli mamlakatlar uchun tashqi moliyalashtirishning eng barqaror manbai bo’lib qolmoqda. Biroq, Markaziy Osiyo mamlakatlari, xususan Tojikiston uchun bu barqarorlik ularning nazoratidan tashqaridagi tashqi omillarga juda bog’liqlikni anglatadi.