Millatchilar “xalq militsiyasi” rolida: bundan kimga foyda?

2020-yil oxirida paydo bo‘lgan bo‘lsa-da, «Русская община» – «Rus jamoati» millatchilar tashkiloti 2024-yilda ko‘proq ko‘zga tashlana boshladi. “Sova” markazi kabi faollar va huquq himoyachilari, ayniqsa, Moskvadagi “Krokus Siti Xoll”dagi teraktdan keyin muhojirlarga nisbatan nafrat kuchayganini ta’kidlaydi.

2025-yil may oyida “jamoatchilar” politsiya bilan hamkorlikda ish olib borayotgani ma’lum bo‘ldi. Shunday amaliyotlardan birida Armaniston fuqarosi halok bo‘ldi. Shuningdek, 2024-yilda tashkilot a’zosi BBCga “jamoatchilar” ba’zan FSB topshiriqlarini bajarishini tan oldi. “Meduza” jurnalistlari Andrey Persev va Liliya Yapparova xavfsizlik kuchlari va rasmiylar «Rus jamoati» bilan qanday hamkorlik qilishini o‘rganishdi.

May oyi oxirida Vladimir viloyati Tergov qo‘mitasi «Rus jamoati»ning uch nafar a’zosiga qarshi ish ochdi. Ular Kovrov shahridan 18 yoshli Ilya ismli o‘smirni o‘rmonda ushlab, kaltaklagan va qo‘rqitganlikda ayblanmoqda. May oyi boshida, Leningrad viloyatida «jamoa a’zolari» o‘zlarining taxminlariga ko‘ra, giyohvand moddalar iste’mol qilgan kvartiraga bostirib kirgan. Kvartira egasi bunga javoban mebellarga o‘t qo‘ydi – yong‘inda Armaniston fuqarosi halok bo‘ldi, mehmon ayol esa derazadan sakrab omon qoldi. U yerda “jamoa a’zolari” guvoh sifatida ko‘rsatilgan.

Garchi «Rus jamoati» qonunni buzsa-da, ba’zi mintaqalarda politsiya hali ham u bilan hamkorlik qiladi. Misol uchun, 11 iyun kuni Sverdlovsk viloyatining Davlat Yo‘l harakati xavfsizligi inspeksiyasi «jamoa a’zolari» reydlarda inspektorlarga odamlarga yo‘l harakati qoidalarini tushuntirish va buzilishlarni nazorat qilishda yordam berishini e’lon qildi. Bunday reydlar Yekaterinburg va Moskva viloyatida ham bo‘lib o‘tgan.

Hozirda bu ixtiyoriy hamkorlik – Moskvadan rasmiy ko‘rsatma yo‘q. Ammo ba’zi gubernatorlar, masalan, Moskva viloyati va Leningrad viloyatida, politsiya boshliqlari o‘zlari millatchilarni taklif qilishlari mumkin. Viloyat gubernator o‘rinbosarlaridan birining aytishicha, politsiya muhojirlar haqidagi ma’lumotlarni rasmiy xavfsizlik kuchlari uchun qiyinroq bo‘lgan joyda “jamoa a’zolari”ga yetkazadi.

Vise-gubernatorning so‘zlariga ko‘ra, millatlararo mojarolarda politsiyaga millatchilar yordam beradi. Agar muhojirlar o‘zini yomon tutsa, politsiya har doim ham darhol aralashmaydi – ularga advokatlar, ishlar, sud jarayonlari kerak. «Jamoatchilar” esa o‘sha odamga: «sen nohaqsan – kechirim so‘ra», deb aytadi va masala hal bo‘ladi. Masalan, Ryazanda «rus qizini haqorat qilgan» odam va Chitada taksi haydovchisi (videolarda ularning millati ko‘rsatilmagan) uzr so‘rashga majburlangan.

Prezident administratsiyasidan bo‘lgan (PA) suhbatdosh «Rus jamoati» FSB nazorati ostida ishlaydi, deb hisoblaydi. Aytilishicha, FSB ularga muhojirlar haqida ma’lumot beradi va tashkilot ichidagi «jamoa a’zolari»dan ma’lumot oladi. A’zolardan birining BBCga ma’lum qilishicha, hatto reydlar FSB va Tergov qo‘mitasi bilan muvofiqlashtiriladi.

«Jamoat» dastlab FSB homiyligida tashkil etilgan. Vaqt o‘tishi bilan, deydi manba, millatchilar rus pravoslav cherkoviga yaqinlasha boshlagan. Bu qachon sodir bo‘lganligi aniq noma’lum, ammo voqealar kuzatilsa, u 2023-yil bahorida boshlangan. O‘shanda “Rus jamoati” faollari Moskvaning Kosino-Uxtomskiy tumanidagi Svyatoye ko‘li yaqinida masjid qurilishiga qarshi chiqishdi.
Ularning noroziligidan keyin qurilish to‘xtatildi. 2024-yilning aprel oyida xuddi shu tashkilot Troitsk shahridagi musulmonlar namozxonasini “noqonuniy diniy ob’yekt” deb atab buzishga erishdi. Shuningdek, 2025-yil yanvar oyida ular Kotelniki shahridagi musulmonlar jamoasini yopishga erishdi.

Hozirda tashkilotga faqat pravoslav xristianlar a’zo bo‘lishlari mumkin. Ko‘plab «butparast» jangchilar yangi qoidalarga rioya qilmagani uchun ketishdi. Biroq tashkilot FSB bilan hamkorlikni davom ettirmoqda.

Bu allaqachon «uyda o‘tirishdan charchagan» faol millatchilar uchun kichik loyihaga aylangan. PA juda ko‘p odamning a’zo bo‘lishini xohlamaydi. Hududlarda rasmiylar «jamoa a’zolari» o‘zlarini sudyalar darajasiga ko‘tarishlari – odamlarni boshqa odamlarning so‘zlari va nizolar uchun jazolashlari mumkinligidan qo‘rqishadi.

FSBga yaqin bo‘lgan “Meduza” manbasining fikricha, rasmiylar o‘zlariga kerak bo‘lgan hollarda “Rus jamoati”dan “bepul xalq milisiyasi” sifatida foydalanib “vaziyatni tinchlantirishga” ruxsat berishmoqda. Biroq Kovrovdagi fuqaroning kaltaklanishi yoki Leningrad viloyatidagi qotillikni «haddan oshish» deb ataydi, buning uchun faqat «jamoa a’zolari» javobgar deyiladi.

Shu bilan birga, FSBga yaqin bo‘lgan yana bir manbaning tan olishicha, agar millatchilar yana shunday «o‘zboshimchaliklar» qilsa, taxminan to‘rt oy ichida yo‘q qilinishi mumkin.