Newreporter.org sayti Migrant.uz sayti haqida maqola e’lon qildi

Newreporter.org saytida Migrant.uz saytida muvaffaqiyatli amalga oshirilgan «Muhojir ayollar hayoti: muammo va yechimlar» nomli loyiha haqida maqola e’lon qilindi.

Jurnalist Liliya Gaysina tahririyat bosh muharriri Muslim Mirzajonov mazkur loyiha, uning tayyorlanishi, e’lon qilinishi va erishilgan natijalar xususida suhbatlashdi.

“Markaziy Osiyodagi mehnat muhojiri bo‘lgan ayollar eng himoyasiz qatlamlardan biri hisoblanadi. Ular ishlayotgan mamlakatlarda nafaqat kamsitish va tamg‘alanishga, balki ko‘p hollarda o‘z vatandoshlari tomonidan ham tanqid va ayblovlarga duch kelishadi. Shu bilan birga, ularning hikoyalari jurnalistlar diqqat markaziga kam tushadi, ayollarning o‘zi esa o‘z muammolari haqida ochiq gapirishga tayyor emas.

Shunga qaramay, O‘zbekistonning Migrant.uz jamoasi muhojir ayollarga bag‘ishlangan alohida multimedia loyihasini amalga oshirishga qaror qildi.

Loyiha qanday yaratilgani, qaysi formatlar eng samarali bo‘lgani va auditoriyaning munosabati nega mualliflarning o‘zini ham hayratga solgani haqida «Yangi reportyor» nashri hikoya qiladi.

«Auditoriyaning munosabati kutganimizdan ham yuqori bo‘ldi»

O‘zbekistondagi Migrant.uz nashri 10 yildan beri mehnat migratsiyasi qanday rivojlanayotganini kuzatib keladi. Ushbu ommaviy axborot vositasi jurnalistlari xorijga ishlash uchun ketgan vatandoshlarining muammolarini deyarli to‘liq biladi. Biroq mehnat migratsiyasining ular uchun yaxshi o‘rganilmagan bir tomoni ham bor edi. Bu — mehnat muhojiri bo‘lgan ayollar.
Turli ma’lumotlarga ko‘ra, bugungi kunda O‘zbekistondan tashqarida 320 mingdan 570 ming nafargacha ayol mehnat qilib yuribdi.

«Biz har kuni mehnat muhojirlaridan murojaatlar olamiz va vaqt o‘tishi bilan muhojir ayollar muammolari ancha kam yoritilishini payqadik. Materiallarning aksariyati erkaklar, hujjatlar, ish yoki deportatsiya masalalariga bag‘ishlangan. Ayollar esa qo‘shimcha xavf-xatarlarga — kamsitish, jinsiy ta’qib, zo‘ravonlik, tibbiy yordam bilan bog‘liq muammolar, homiladorlik, onalik va odam savdosiga duch kelishadi. Shu bilan birga, biz migratsiyaning bu tomoni haqida o‘zimiz ham o‘ylagandan ko‘ra kamroq ma’lumotga ega ekanimizni angladik», — deydi nashr jurnalisti Muslimjon Mirzajonov.

Uning so‘zlariga ko‘ra, Migrant.uz jamoasi aynan shu muammolar haqida ochiq va professional tarzda gapirish imkonini beruvchi alohida medialoyiha yaratishga qaror qilgan. Loyihaning maqsadi nafaqat muammolarni ko‘rsatish, balki huquqshunoslar va ekspertlar ishtirokida amaliy yechimlarni ham taklif qilishdan iborat edi.

Natijada jamoa 5 ta katta tahliliy videolavha, 5 ta tahliliy maqola va turli ijtimoiy platformalar uchun o‘nlab qisqa Reels va Shorts videolarini tayyorladi. Mavzu auditoriyada katta qiziqish uyg‘otdi: masalan, videokontentning umumiy qamrovi 1,5 milliondan ortiq tomoshani tashkil qildi.

«Auditoriyaning munosabati kutganimizdan ham yuqori bo‘ldi. Odamlar avval jim qolgan mavzular haqida ochiq gapira boshladi. Publikatsiyalar ostida katta muhokamalar yuzaga keldi. Ayollar ijtimoiy tarmoqlarda o‘z tajribasi bilan o‘rtoqlashdi, bu muammoni ko‘targanimiz uchun minnatdorchilik bildirdi va huquqshunoslarga savollar berdi. Albatta, tanqidiy fikrlar ham bo‘ldi. Ayrim foydalanuvchilar statistikaga shubha bilan qaradi yoki voqealar sabablarini boshqacha baholadi. Ammo aynan shu holat loyihaning hech kimni befarq qoldirmaganini va keng jamoatchilik muhokamasiga sabab bo‘lganini ko‘rsatdi», — deydi jurnalist.

Eng og‘riqli mavzu — odam savdosi

Migratsiya mavzusini yoritishdagi ko‘p yillik tajribasiga qaramay, jurnalistlar loyiha ustida ishlash jarayonida muhojir ayollar duch kelayotgan muammolar qanchalik murakkab va o‘zaro bog‘liq ekanini yana bir bor ko‘rishdi.

«Bu muammolarning deyarli barchasi bir-biri bilan chambarchas bog‘liq. Biz ayollar ko‘pincha o‘z huquqlarini bilmaslik, ish beruvchilar yoki qarindoshlarga qaramlik, hujjatlar yo‘qligi va davlat organlariga murojaat qilishdan qo‘rqish sababli himoyasiz qolishini ko‘rdik. Ko‘pchilik ta’qib va zo‘ravonlikka duch keladi, ammo qoralanish yoki ishini yo‘qotishdan qo‘rqib sukut qiladi», — deydi Muslimjon Mirzajonov.

Uning aytishicha, sog‘liq va onalik masalalari ham alohida katta mavzuga aylangan. Ko‘plab ayollar sug‘urta yoki mablag‘ yo‘qligi sababli shifokorga murojaat qilishni kechiktiradi, muhojirlik sharoitida homiladorlik esa nafaqat tibbiy, balki ijtimoiy va huquqiy muammoga ham aylanadi.

«Yana bir juda og‘riqli mavzu odam savdosi bo‘ldi. Biz ayollar xorijda ish qidirish jarayonida qanchalik osonlik bilan firibgarlik qurboniga aylanishi mumkinligini ko‘rdik», — deydi jurnalist.

Aynan shu yo‘nalish bo‘yicha jamoa Rossiya va Turkiyaga e’tibor qaratgan alohida tadqiqot o‘tkazishga qaror qildi. Chunki O‘zbekistonlik ayollar eng ko‘p shu mamlakatlarga ishlash uchun chiqib ketadi.

Biroq xavf-xatarlar xususiyati har ikki mamlakatda turlicha bo‘lib chiqdi. Rossiyada jurnalistlar asosan mehnat munosabatlari, kamsitish, tibbiy yordamdan foydalanish imkoniyati, oilaviy va jinsiy zo‘ravonlik hamda muhojir ayollarning huquqiy himoyasizligi masalalarini o‘rgandi. Turkiyada esa odam savdosi va jinsiy ekspluatatsiya muammosi eng dolzarb masala bo‘lib chiqdi.

«Firibgarlik yo‘li bilan Turkiyaga olib ketilgan bir qiz tarixi noqonuniy ish takliflari qanchalik xavfli bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatdi. Shu bilan birga, ko‘p hollarda ayollarning o‘zi o‘z huquqlari va yordam olish imkoniyatlari haqida yetarlicha ma’lumotga ega emasligi biz uchun kutilmagan holat bo‘ldi. Hatto konsullik yoki huquqiy himoya mexanizmlari mavjud bo‘lgan taqdirda ham, ko‘pchilik ular haqida bilmaydi yoki murojaat qilishdan qo‘rqadi», — deydi Mirzajonov.

Jurnalistlar ushbu muammoning yana bir ko‘rinishiga loyiha ustida ishlash jarayonida duch kelishdi. O‘z hikoyasini ochiq aytishga tayyor qahramonlarni topish juda qiyin bo‘ldi.

«Ko‘plab ayollar o‘z hikoyasini faqat to‘liq maxfiylik sharti bilan aytishga rozi bo‘lishdi. Ayrimlari ovozini o‘zgartirishni, yuzini yashirishni yoki umuman videotasvirga tushmaslikni so‘radi. Ular qarindoshlari, ish beruvchilari, jamiyat tanqidi va hujjatlar bilan bog‘liq ehtimoliy muammolardan qo‘rqardi. Shuning uchun biz qahramonlar xavfsizligi va jurnalistik etikaga alohida e’tibor qaratdik. Biz uchun nafaqat hikoyani aytish, balki insonga zarar yetkazmaslik ham muhim edi», — deya tushuntiradi jurnalist.

Loyiha ustidagi ish bir necha oy davom etdi. Jurnalistlar, muharrirlar, videograflar, montaj mutaxassislari va dizaynerlardan tashqari, har bir sonni tayyorlashga sohaviy ekspertlar, avvalo huquqshunoslar jalb qilindi. Ular nafaqat qonunchilikni tushunishga yordam berdi, balki ayollarga turli hayotiy vaziyatlarda o‘z huquqlarini qanday himoya qilish bo‘yicha amaliy tavsiyalar ham berdi”.