«Putin uchun o‘lish»: Markaziy Osiyoliklarning Rossiya armiyasidagi fojiasi

«Prosto Jurnalistika» YouTube kanalida «Putin uchun o‘lish: film-tadqiqot» nomli ko‘rsatuv e’lon qilindi. Tadqiqotda Rossiyaning Ukrainaga qarshi urushiga Markaziy Osiyo davlatlari, xususan, Qozog‘iston fuqarolari qanday qilib jalb qilinayotgani, ularning aldanishi, majburlanishi va jang maydonidagi ayanchli taqdiri batafsil ochib berilgan.

Yollash usullari: Aldov va bosim

Tadqiqotda verbovka qilishning uchta asosiy ustuni ko‘rsatib o‘tilgan: aldov, majburlash va pul bilan qiziqtirish.

Aldov: Ko‘pchilik Rossiyaga qurilish, omborxona (masalan, Ozon yoki Wildberries) yoki haydovchilik kabi yuqori maoshli ishlarga kelib, bilmasdan armiya kontraktiga qo‘l qo‘yib qo‘yadi. Migratsiya markazlarida 40-50 varaqli hujjatlar orasiga 5-shriftda yozilgan kontrakt varag‘ini soxtakorlik bilan qistirib qo‘yish holatlari keng tarqalgan.
Majburlash: Migrantlar polisiya tomonidan ushlanib, kaltaklash va elektroshoker ishlatish orqali qiynoqqa solinadi. Masalan, Qirg‘iziston fuqarosining hikoya qilishicha, polisiya uning peshobidan go‘yoki giyohvand modda topilganini aytib, “SVO” (maxsus harbiy operatsiya) uchun kontrakt imzolashga majburlagan.
Moliyaviy ehtiyoj: Ba’zilar katta miqdordagi qarzlari yoki oilaviy muhtojlik sababli 2-2,3 million rubl miqdoridagi bir martalik to‘lovlar uchun o‘z hayotini xavf ostiga qo‘yib, ixtiyoriy ravishda urushga boradi.

Jang maydonidagi reallik: «Sarflanuvchi material»

Ko‘rsatuvda frontdagi Markaziy Osiyoliklarga munosabat o‘ta ayanchli ekani tasvirlanadi. Ular ko‘pincha «rasxodnыy material» (sarflanuvchi material) yoki «go‘sht» (tupo myaso) sifatida ko‘riladi.

Film-tadqiqotda aytilishicha, yollanma askarlarning frontdagi o‘rtacha umri atigi 4 oyni tashkil etadi. Ularni «ochuvchilar» (otkrыvashki) deb atashadi. Ya’ni ular Ukrainaning o‘q otish nuqtalarini aniqlash yoki FPV-dronlarini isrof qilish uchun 2-3 kishi bo‘lib maydonga tashlanadi. Yarador bo‘lgan taqdirda ularni evakuatsiya qilish kafolatlanmagan.

Asirlik va pushaymonlik

Tadqiqotda Ukraina asirligida bo‘lgan qozog‘istonliklarning intervyulari keltirilgan. Vitaliy Grisayev ismli asirning aytishicha, u Rossiyaga ishlash uchun kelgan, ammo migratsiya xizmati tomonidan ushlanib, «sen kontrakt imzolagansan» degan fakt bilan armiyaga yuborilgan. U asirga tushishini «omad» deb hisoblaydi, chunki urushda qolish o‘lim bilan barobar edi.
Ba’zi asirlar, masalan, Sultan va Nikita, hali ham Rossiya propagandasi ta’sirida bo‘lib, Ukrainaga «nasistlar»ga qarshi kurashish yoki Rossiyani himoya qilish uchun kelganini aytishadi. Biroq ularning oilalari Qozog‘istonda bo‘la turib, Rossiya uchun urushga borishlari va Qozog‘iston qonunchiligi bo‘yicha jinoiy javobgarlikka tortilishlari (yollanmalik uchun) mumkinligi ularni to‘xtatmagan.

Xulosa qilib aytganda, Rossiyadagi Markaziy Osiyolik migrantlar tizimli ravishda urush mashinasiga jalb qilinmoqda. Ularning ko‘pchiligi uchun bu yo‘l «bir tomonlama chipta» bo‘lib, ular nafaqat jismonan halok bo‘lishmoqda, balki vatanlarida jinoyatchiga aylanishmoqda. Film mualliflari Markaziy Osiyo davlatlari fuqarolarini ogohlikka va Rossiyadagi migratsiya markazlarida hujjatlarga imzo chekishda ehtiyot bo‘lishga chaqiradi.