Putin yollanma askarlarni himoya qiluvchi qonunni imzoladi

Rossiyada Prezident Vladimir Putin imzolagan yangi qonun qabul qilindi. Hujjat Rossiya armiyasida shartnoma asosida xizmat qilgan va jangovar operatsiyalarda ishtirok etgan chet elliklarga tegishli.

Rossiya Federatsiyasi Jinoyat-prosessual kodeksiga kiritilgan o‘zgartishlarga ko‘ra, Rossiya armiyasida shartnoma asosida xizmat qilayotgan va jangovar harakatlarda qatnashgan xorijiy fuqarolarni jinoiy javobgarlikka tortish uchun boshqa davlatlarga ekstradisiya qilish mumkin emas.

Boshqacha aytganda, agar bunday shaxs Rossiya hududida bo‘lsa, hatto uning vatanida jinoiy ish ochilgan bo‘lsa ham, Rossiya uni o‘z mamlakatiga topshirmaydi.

Qonunlar o‘rtasidagi ziddiyat

Muammo shundaki, Markaziy Osiyoning ko‘plab mamlakatlarida fuqarolarning chet eldagi qurolli mojarolarda ishtirok etishi og‘ir jinoyat hisoblanadi.

Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 154-moddasida yollanma askarlik uchun jinoiy javobgarlik belgilangan. Unga ko‘ra, boshqa davlat tomonida qurolli mojaroda ishtirok etish 5 yildan 10 yilgacha ozodlikdan mahrum etish jazosiga sabab bo‘lishi mumkin.

Qirg‘iziston jinoyat qonunchiligida ham davlat ruxsatisiz chet eldagi qurolli mojarolarda ishtirok etgan fuqarolar uchun javobgarlik ko‘zda tutilgan.

Tojikiston va Qozog‘istonda ham yollanma askarlik va xorijiy davlatlar tomonida urushlarda ishtirok etishni jinoyat deb hisoblovchi moddalar mavjud.

Demak, Markaziy Osiyo mamlakatlari qonunlariga ko‘ra, bunday holatlarda fuqarolar jinoiy javobgarlikka tortilishi kerak. Biroq Rossiyaning yangi qonuni bunday shaxslarni o‘z davlatlariga ekstradisiya qilishni taqiqlaydi.

Natijada huquqiy ziddiyat yuzaga keladi: kelib chiqish davlati fuqaroni jinoyatchi deb hisoblasa-da, Rossiya uni jazolash uchun ekstradisiya qilishdan bosh tortadi. Bu esa Markaziy Osiyo davlatlarining o‘z fuqarolariga nisbatan milliy qonunlarni qo‘llash imkoniyatini cheklab qo‘yadi.

Turli tadqiqot loyihalari va ochiq manbalar ma’lumotlariga ko‘ra, Markaziy Osiyo mamlakatlaridan minglab odamlar Rossiya tomonida jang qilmoqda.

Jumladan,
— O‘zbekistondan 2700 dan ortiq,
— Tojikistondan 3000 dan ko‘p,
— Qirg‘izistondan bir necha yuzdan ming nafargacha,
— Qozog‘istondan 200 nafarga yaqin fuqaro Rossiya tomonida jang qilayotgani haqida ma’lumotlar berilgan.

2025-yilga kelib, turli hisob-kitoblarga ko‘ra, mintaqa mamlakatlari fuqarolari orasida halok bo‘lganlar va bedarak yo‘qolganlar soni 500 nafardan oshgan.

Umuman olganda, turli manbalar Markaziy Osiyodan 6000 dan ortiq odam Rossiya tomonida jang qilayotganini ko‘rsatadi.

Halok bo‘lganlar orasida yosh yigitlardan tortib keksa erkaklargacha turli yoshdagi odamlar bor.

Inson huquqlari tashkilotlari va ommaviy axborot vositalari ma’lumotlariga ko‘ra, frontga yuborilganlar orasida jazoni ijro etish koloniyalaridan chiqqan mahbuslar ham bor.

Ba’zan odamlarga pul, hujjatlar yoki boshqa imtiyozlar va’da qilinadi. Ayrim hollarda turli bosim usullari qo‘llanilgani haqida xabarlar bor.

Shu bois O‘zbekiston va mintaqadagi boshqa davlatlar rasmiylari fuqarolarni muntazam ravishda ogohlantirmoqda: chet eldagi harbiy operatsiyalarda ishtirok etish jiddiy huquqiy va hayotiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.