Rossiyada qancha tojikistonlik migrant bor?

Hozirda Rossiyada yashab, ishlayotgan tojikistonlik fuqarolar soni noma’lumligicha qolmoqda. Tojikiston Mehnat, migratsiya va bandlik vazirligi bu ko’rsatkichni bir yil oldin Rossiya tomoni bilan muvofiqlashtirishga va’da bergan edi, ammo rasmiy ma’lumotlar 2025-yil oxiriga qadar hali e’lon qilinmagan.

Shu fonda ham Rossiya agentliklari, ham xalqaro tashkilotlar, ham Dushanbedan qarama-qarshi hisob-kitoblar paydo bo’lishda davom etmoqda. Turli manbalarga ko’ra, 2025-yil oxiriga kelib Rossiyadagi tojikistonlik migrantlar soni 500 mingdan 1,2 milliondan oshadi.

Shaffof statistikaning yo’qligi nafaqat mutaxassislar va jurnalistlar uchun, balki migratsiya siyosati va chet elda fuqarolarning huquqlarini himoya qilish uchun mas’ul bo’lgan davlat idoralari uchun ham noaniqlik tug’diradi.

Nima uchun raqamlar bunchalik farq qiladi?

Ma’lumotlardagi tafovut turli idoralar turli hisoblash usullaridan foydalanishi bilan bog’liq. Ba’zilar ma’lum bir vaqtda Rossiyada istiqomat qiluvchi tojikistonlik fuqarolar sonini hisoblashadi, boshqalari esa ma’lum bir davrda ketgan va qaytganlar sonini hisoblashadi. Shuning uchun jamoatchilik bir vaqtning o’zida «Rossiyada taxminan bir million kishi» va «yiliga yuz minglab odamlarning ketishi» kabi raqamlarni eshitadi – bu raqamlar bir-biriga zid emas, balki migratsiya jarayonlarining turli jihatlarini aks ettiradi.

Rossiya hisob-kitoblari

Rossiya rasmiylari so’nggi yillarda doimiy ravishda yuqori ko’rsatkichlarni keltiradi. Rossiya va Tojikiston prezidentlarining 2023-yil noyabr oyida bo’lib o’tgan uchrashuvi uchun tayyorlangan Kreml hujjatlariga ko’ra, Rossiyada taxminan 1,2 million tojikistonlik mehnat muhojirlari bor edi.

2025-yil mart oyida Rossiya prezidenti Vladimir Putin Rossiyada «taxminan bir million yoki undan ko’proq» tojikistonlik fuqarolar yashab, ishlashini aytib, ularning mamlakat iqtisodiyotiga qo’shgan hissasi va Tojikiston uchun pul o’tkazmalarining ahamiyatini ta’kidlagan edi.

Rossiya Ichki ishlar vazirligi qo’shimcha ma’lumotlarni taqdim etadi: 2024-yilda Rossiyaga taxminan 6,3 million xorijiy fuqaroning taxminan yarmi ish uchun kelgan. Bundan tashqari, barcha kelganlarning 16,7% Tojikiston fuqarolari bo’lib, bu ularni eng yirik migratsiya guruhlaridan biriga aylantiradi.

Rosstat shuningdek, 2024-yilda Tojikistondan kelgan sof migratsion ko‘payish 128 000 kishini tashkil etganini xabar qiladi, ammo bu statistika faqat ro’yxatdan o’tgan harakatlarni aks ettiradi va mamlakatdagi mehnat migrantlarining haqiqiy sonini ko’rsatmaydi.

Xalqaro tashkilotlar ma’lumotlari

Xalqaro tashkilotlar ham oqimlar ko’lamini qayd etadi, ammo Rossiyada bir vaqtning o’zida ishlayotgan odamlar soni bo’yicha aniq raqam bermaydi. Xalqaro migratsiya tashkiloti (IOM) ma’lumotlariga ko’ra, 2024-yil sentabr holatiga ko’ra, 618 097 tojikistonlik ish uchun mamlakatni tark etgan, ularning taxminan 98% Rossiyaga yo’l olgan. Taqqoslash uchun, 2023-yilning shu davrida 673 285 kishi ketgan, bu taxminan 8% ga kamayishni anglatadi. Bu raqamlar Rossiyadagi migrantlarning haqiqiy sonini emas, balki ketishlar sonini aks ettiradi.

Tojikiston hisobi bo‘yicha

Tojikiston Mehnat vazirligi ilgari ancha pastroq hisob-kitoblarni keltirgan edi. Vazirlik ma’lumotlariga ko’ra, Rossiyadagi tojikistonlik mehnat migrantlari soni 500 000 dan oshmaydi. Vazirlik Rossiya raqamlari bilan farqni turli hisoblash metodologiyasi bilan izohlaydi: Tojikiston tomoni faqat maxsus ishlash uchun ketganlarni hisobga oladi, Rossiya tomoni esa o’z statistikasiga migrantlarning oila a’zolarini, jumladan, voyaga yetmaganlarni ham kiritadi.

Metodologiyani uyg’unlashtirish zarurati 2025-yil bahorida «yagona raqam» e’lon qilinishi kechikishiga sabab sifatida keltirildi. Biroq, yil oxiriga kelib ham muvofiqlashtirilgan ma’lumotlar taqdim etilmadi.

Tojikiston Mehnat vazirligining 2025-yil yanvar-iyun oylari uchun press-relizida faqat tanlangan ko’rsatkichlar keltirilgan:

Kirish cheklovlari tufayli 3890 kishiga Rossiyaga kirishga ruxsat berilmadi;

63 685 fuqaro «nazorat ostidagi shaxslar» ro’yxatidan chiqarildi va 23 000 dan ortiq fuqaro o’z bo‘lishini qonuniylashtirdi;

Mehnat vazirligining Rossiya Federatsiyasidagi vakolatxonasiga 27 635 ta so’rov kelib tushdi;

8827 kishi uyushgan holda chet elga ishlash uchun yuborildi (25-iyul holatiga ko’ra 9478 ta).

Biroq, hujjatda Rossiyada aslida qancha tojikistonlik migrant yashayotgani va ishlayotgani haqida ma’lumotlar berilmagan.

Bu nima uchun muhim?

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, shaffof va izchil statistikaning yo’qligi Rossiyada tojikistonlik fuqarolarning huquqlarini himoya qilishga, iqtisodiy va ijtimoiy xavflarni baholashga, Moskva bilan qonuniylashtirish bo’yicha muzokaralarga va uzoq muddatli migratsiya siyosatini ishlab chiqishga to’sqinlik qilmoqda.

Bundan tashqari, xalqaro moliya institutlari Tojikiston iqtisodiyotini dunyodagi eng ko’p pul o’tkazmalariga bog’liq iqtisodiyotlardan biri deb hisoblashadi. Biroq, migrantlarning pul o’tkazmalari bo’yicha rasmiy ma’lumotlar hozirda e’lon qilinmagan: ilgari ular Rossiya Markaziy bankining veb-saytida mavjud edi, ammo Ukrainadagi urush boshlanganidan keyin maxfiylashtirilgan.