Tramp 150 yildan buyon amalda boʻlgan AQSh fuqaroligi toʻgʻrisidagi qonunni bekor qildi

AQSh prezidenti Donald Tramp 2025-yil 22-yanvar, chorshanba kuni noqonuniy migrantlarning farzandlari uchun tugʻilish huquqi boʻyicha fuqarolikni avtomatik ravishda olishni bekor qiluvchi farmonni imzoladi. Bu qaror mamlakatda bir yarim asrdan koʻproq vaqt davomida amalda boʻlgan qoidalarni oʻzgartiradi.

Endi bolaning Amerika pasportini avtomatik ravishda olishi uchun uning otasi yoki onasidan kamida biri AQSh fuqaroligiga yoki qonuniy doimiy rezident maqomiga, ya’ni grin kartaga ega boʻlishi kerak. Yangi qoidalar farmon kuchga kirganidan keyin tugʻiladigan bolalarga taalluqli boʻladi.

Wall Street Journal nashrining xabar berishicha, ushbu qadam noqonuniy migratsiya va tugʻruq turizmi deb ataladigan holatga qarshi kurashishga qaratilgan. Ilgari AQSh hududida tugʻilgan har qanday bola avtomatik ravishda Amerika fuqarosiga aylanar edi. Bu huquqni AQSh Konstitutsiyasiga 1868-yilda qabul qilingan 14-oʻzgartirish kafolatlagan edi. Shuningdek, ushbu huquqni AQSh Oliy sudi 1898-yildagi fuqaro Von Kim Ark ishi boʻyicha oʻzining tarixiy qarorida tasdiqlagan edi. AQSh tuproq huquqi boʻyicha fuqarolik beradigan dunyodagi taxminan 30 ta davlatdan biri boʻlib qolmoqda.

Trampning yangi farmoni federal idoralarga amaldagi tartibni oʻzgartirish toʻgʻrisida koʻrsatma beradi. AQSh Davlat departamenti agar otasi yoki onasi mamlakatda noqonuniy ravishda boʻlib turgan boʻlsa, yangi tugʻilgan chaqaloqlarga Amerika pasportlarini boshqa bermaydi. Ijtimoiy xizmat ham bunday bolalarga ijtimoiy sugʻurta raqamlarini berishni toʻxtatadi. Ushbu hujjatlar AQShda toʻlaqonli yashash, ishlash va nafaqalar olish uchun zarurdir.

Statistika ma’lumotlariga koʻra, AQShda taxminan 10,5 million noqonuniy migrant istiqomat qiladi. Qoidalarning oʻzgarishi yuz minglab oilalarga ta’sir qiladi. Tadqiqotlar ma’lumotlariga koʻra, 2021-yilda AQShda qonuniy maqomga ega boʻlmagan ota-onalardan taxminan 220 000 bola tugʻilgan. Bu koʻrsatkich mamlakatda noqonuniy migrantlar orasida tugʻilish darajasi eng yuqori nuqtaga yetgan 2007-yilga nisbatan sezilarli darajada kamaygan — oʻshanda 410 000 nafar shunday bola tugʻilgan edi.

Inson huquqlarini himoya qilish tashkilotlari ushbu farmon ustidan sudga shikoyat qilish niyatida ekanliklarini allaqachon ma’lum qilishdi. Amerika fuqarolik erkinliklarini himoya qilish ittifoqi prezidentning qarorini noqonuniy va Konstitutsiyaga zid deb hisoblaydi. Yuristlar farmon uzoq davom etadigan sud jarayonlariga olib kelishiga va ushbu masala boʻyicha yakuniy qarorni yana AQSh Oliy sudi qabul qilishi kerakligiga ishonchi komil. Sud bahslari yakunlanguniga qadar migrantlarga yuristlar va huquq himoyachilarining rasmiy tushuntirishlarini diqqat bilan kuzatib borish tavsiya etiladi.