Urush migrantlarni qiyin ahvolga solib qo‘ydi

Eron, Qo’shma Shtatlar va Isroil o’rtasidagi kuchayib borayotgan mojaro Fors ko’rfazi mamlakatlaridagi 25-30 million migrant ishchining ahvolini xavf ostiga qo’ymoqda. Bloomberg va Xalqaro mehnat tashkiloti (XMT) ma’lumotlariga ko’ra, chet elliklar mintaqadagi umumiy ishchi kuchining 50-60 foizini tashkil qiladi. Bu neft, qurilish, xizmat ko’rsatish va transport sohalari mushkul ahvolda qolishini anglatadi.

XMTning 2025-yilgi ma’lumotlariga ko’ra, ko’rfaz davlatlariga eng ko‘p quyidagi mamlakatlardan muhojirlar boradi:

• Hindiston — 8,5 million kishi (umumiy migrantlarning 28 foizi),
• Pokiston — 5,2 million (17%),
• Bangladesh — 3,8 million (13%),
• Filippin — 2,4 million (8%),
• Misr — 2,1 million (7%).

O’zbekiston fuqarolari nisbatan kichik guruhni tashkil qiladi — 50 000 dan 70 000 gacha. Ulardan 25 000–35 000 kishi BAAda, 15 000–20 000 kishi Qatarda va taxminan 10 000 kishi Saudiya Arabistonida ishlaydi. Bu mintaqadagi umumiy migrantlar sonining taxminan 0,2% ni tashkil qiladi. Hozirda o’zbekistonliklarni ommaviy evakuatsiya qilish haqida xabarlar e’lon qilinmagan.

Ba’zi mamlakatlar allaqachon o’z fuqarolarini qaytarish uchun tayyorgarlik ko’rmoqda. Filippin 2,2 million kishini, jumladan, BAAdan 900 000 va Saudiya Arabistonidan 700 000 kishini qaytarishi mumkin. Agar Hurmuz bo’g’ozi yopilsa, Hindiston 3,5 milliongacha fuqarolarini qaytarish imkoniyatini ko’rib chiqmoqda.

Fors ko’rfazi mamlakatlari migrantlar homiy ish beruvchisiga bog’liq bo’lgan kafala tizimidan foydalanadi. Vizalar, yashash huquqi va sayohat huquqlari ko’pincha ish beruvchining nazorati ostida. Harbiy harakatlar kuchaysa, ommaviy ishdan bo’shatish va sayohat cheklovlari bo‘lishi mumkin. Bu iqtisodiy inqirozga va pul o’tkazmalari tizimlarida uzilishlarga olib kelishi mumkin.

BAAda rasmiylar vaziyatni barqarorlashtirish choralarini ko’rmoqda. Abu-Dabi va Ra’s Al-Xayma turizm departamenti 28-fevraldan 2-martgacha qolib ketgan 20 000 sayyohning mehmonxonalarda yashashi uchun pul to’ladi. Rasmiylar vaziyatni nazorat qilib, xavfsizlikni kafolatlamoqda.

2 mart kuni O’zbekiston Tashqi ishlar vazirligi fuqarolarga gavjum joylardan qochish va elchixonalardan olingan rasmiy ma’lumotlarni diqqat bilan kuzatib borishni tavsiya qildi.

Mutaxassislar xabar almashish xizmatlarida uzilishlar bo’lgan taqdirda hujjatlar, rial yoki dirhamda naqd pul olib yurishni va aloqa uchun VPNdan foydalanishni maslahat berishgan.

Tahlilchilarning hisob-kitoblariga ko’ra, keng ko’lamli urush Fors ko’rfazi mamlakatlarini 500 milliard dollargacha bo’lgan yalpi ichki mahsulotdan mahrum qilishi mumkin. Bu holda 10-15 million migrant uyga qaytishga majbur bo’ladi.