Urushdagi migrantlar: Rossiya uchun qancha muhojir halok bo‘ldi?

2026-yil iyul oyi holatiga ko‘ra, Ukrainada Rossiya qurolli kuchlari safida jang qilayotganda kamida 3589 xorijiy fuqaro halok bo‘lgani tasdiqlandi. Bu ma’lumotlar ochiq manbalarga asoslangan tadqiqotda keltirilgan. Halok bo‘lganlar ro‘yxatiga 40 dan ortiq mamlakatdan kelgan odamlar kiritilgan.

Tadqiqot mualliflari Rossiya tomonidan halok bo‘lgan 233 033 nafar harbiylarining ismi aniqlanganini aytadi. Chet elliklar umumiy halok bo‘lganlarning 2% dan kamrog‘ini tashkil qiladi. Biroq, NATOning yuqori lavozimli amaldorlarining so‘zlariga ko‘ra, 2026-yil iyul oyi holatiga ko‘ra, 44 mamlakatdan taxminan 24 000 yollanma askar Rossiya tomonida jang qilayotgan bo‘lishi mumkin. Ularning katta qismi moliyaviy va’dalar yoki majburlash orqali yollangan Afrika mamlakatlari fuqarolari.

Tadqiqotga ko‘ra, chet elliklarni yollash bir necha bosqichda amalga oshirildi. 2022–2023-yillarda asosiy e’tibor Rossiya qamoqxonalaridagi mahbuslarga qaratildi, ularga shartnoma imzolangandan so‘ng afv etish va’da qilingan. 2024-yilda naqd pul to‘lovlarining ko‘payishi tufayli Nepal, Hindiston, Shri-Lanka va Kubadan kelgan muhojirlarga e’tibor qaratildi. 2025-yil o‘rtalaridan boshlab, inson huquqlari faollarining so‘zlariga ko‘ra, migrant ishchilarga bosim kuchaydi, ularga Rossiya fuqaroligini olish, deportatsiyani bekor qilish yoki kirish taqiqlarini bekor qilish evaziga shartnoma imzolash taklif qilinmoqda.

Tadqiqotda Shimoliy Koreyadan kelgan harbiy xizmatchilar alohida tilga olinadi. Ochiq manbalar tahliliga ko‘ra, 2024-yil avgust oyida Kursk viloyatida 2304 nafar Shimoliy Koreya askari halok bo‘lgan. Bu hukumatlararo kelishuv bo‘yicha xorijiy muntazam qo‘shinlarning ishtirok etganining yagona qayd etilgan holati. Bundan tashqari, halok bo‘lganlar orasida Kiyev nazoratidagi hududda yashagan va Rossiya axloq tuzatish muassasalarida yollangan 25 nafar Ukraina fuqarosi ham bor.

Markaziy Osiyo Rossiya qo‘shinlari uchun asosiy qo‘shimcha kuch manbalaridan biri bo‘lib qolmoqda. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, janglarda halok bo‘lgan O‘zbekiston va Tojikiston fuqarolarining yarmidan ko‘pi to‘g‘ridan-to‘g‘ri Rossiya qamoqxonalaridan urushga ketgan. Ularga janglarda qatnashish evaziga ozodlik va sudlanganlik olib tashlanishi va’da qilingan.
MDH mamlakatlari orasida O‘zbekistonda tasdiqlangan qurbonlar soni eng yuqori bo‘lib, 229 kishini tashkil etadi. Tojikiston 199 kishi bilan ikkinchi, Ozarbayjon esa 108 kishi bilan uchinchi o‘rinda turadi.

Inson huquqlari faollari shuningdek, 2025-yil o‘rtalaridan beri migrantlarni yollash usullari o‘zgarganini xabar qilishmoqda. Qamoqdan ozod qilish avvallari asosiy rag‘batlantiruvchi omil bo‘lgan bo‘lsa-da, hozirda migrant ishchilarga tezlashtirilgan Rossiya fuqaroligini olish, deportatsiya buyruqlarini bekor qilish yoki mamlakatda qolishlarini qonuniylashtirish va’da qilingan shartnomalar taklif qilinmoqda. Ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekiston va boshqa Markaziy Osiyo mamlakatlaridan kelgan odamlar jinoiy javobgarlikka tortish yoki deportatsiya tahdidi ostida shartnomalar imzolashga majbur qilingan holatlar qayd etilgan.

Tadqiqot mualliflarining fikricha, yollashning keng tarqalgan geografiyasiga qaramay, chet elliklar Rossiya armiyasining yo‘qotishlarini qoplay olmaydi va faqat qo‘shimcha kuch manbai bo‘lib qolmoqdalar. Shu bilan birga, harbiy shartnomalarni imzolashni istagan Rossiya fuqarolarining yetishmasligi tufayli MDH mamlakatlaridan, jumladan, O‘zbekistondan kelgan migrantlarga bosim kuchayishi mumkinligini taxmin qilinmoqda.