Migrant bolalarga ona tili kerakmi?

Tataristonda davlat ko‘magida migrant bolalarga o‘z ona tillarini o‘rgatish taklifi muhokama qilinmoqda.

Tatariston Davlat Kengashi raisi Farid Muxametshin migrantlar — o‘zbeklar, tojiklar, qirg‘izlar va boshqalar unga farzandlarining ona tilini o‘qitishni tashkil qilish iltimosi bilan murojaat qilishganini ma’lum qilgan edi. Ota-onalarning so‘zlariga ko‘ra, Tataristonda tug‘ilib o‘sgan bolalar rus yoki tatar tillarida yaxshi gapirishadi, lekin o‘z ona tillarida o‘qish va yozishda qiynaladi.

Muxametshinning ta’kidlashicha, 2026-yilda davlat milliy siyosatini amalga oshirish uchun taxminan 4,8 milliard rubl ajratilgan. Ushbu dastur doirasida migrantlar uchun madaniy moslashuv markazlarini yaratish bo‘yicha sinov loyihasi rejalashtirilgan. Markazlar migrant bolalarga o‘z ona tillarini o‘rgatish imkoniyatlarini o‘rganadi. Shuningdek, u Tataristonda rasmiy hisoblangan rus va tatar tillarini o‘rganish asosiy ahamiyatga ega ekanligini ta’kidlagan. Bu masala hali ham muhokama qilinmoqda.

Biroq, taklif rosiiyalik siyosatchilar, jurnalistlarning tanqidlariga sabab bo‘ldi.

Masalan, teleboshlovchi va publisist Sergey Mardan bunday dasturlarni davlat byudjetidan moliyalashtirishga qarshi chiqqan. Uning fikricha, migrantlarga ona tillarini o‘rgatish ularning assimilyasiyasiga to‘sqinlik qilishi mumkin. Uning fikricha, agar ota-onalar farzandlarining o‘zbek, tojik yoki qirg‘iz tillarini yaxshi bilishini istasalar, buni mustaqil ravishda yoki o‘z mamlakatlarida qilishlari kerak. Shuningdek, u davlat mablag‘larini bunga sarflashga qarshiligini bildirgan.

Inson huquqlari bo‘yicha Prezident kengashi a’zosi Kirill Kabanov ham tashabbusga shubha bilan qaradi. Uning fikricha, davlat migrantlarning ona tillariga emas, balki rus tiliga va Rossiyaning tubjoy xalqlarining tillariga ustuvor ahamiyat berishi kerak. Uning fikricha, bu byudjetga qo‘shimcha yuk bo‘ladi.

Publisist va Inson huquqlari bo‘yicha kengash a’zosi Marina Axmedova Rossiya xalqlari tillarini saqlab qolishni qo‘llab-quvvatlashini, ammo migrantlarning ona tillarini o‘qitishni davlat dasturlari orqali moliyalashtirish maqsadga muvofiq emasligini aytgan. Uning fikricha, ona tili uchun migrant jamoalarining o‘zi harakat qilishi kerak.

Umuman olganda, tashabbus tanqidchilari davlat migrantlarning ona tillarini o‘qitish dasturlarini kengaytirish o‘rniga rus tiliga e’tibor qaratilishi kerak, deb hisoblaydi. Tataristonda mumkin bo‘lgan loyiha masalasi ochiq va muhokama qilinmoqda.

Yevropaning ko‘plab mamlakatlarida esa, aksincha, migrant bolalarga o‘z ona tillarini ham o‘rganishga ruxsat beriladi. Masalan, Germaniya va Shvesiyada «meros tili» deb ataladigan dastur mavjud bo‘lib, unda bolalar rasmiy tildan tashqari ona tilini ham o‘rganadi. Niderlandiya va Fransiyada bunday darslar ko‘pincha jamoalar yoki elchixonalar ko‘magida tashkil etiladi. Jamiyatga muvaffaqiyatli integratsiya uchun rasmiy tilni bilish majburiy bo‘lib qolsa-da, shu bilan birga ona tilini o‘rganish madaniyat va oilaviy aloqalarni saqlab qolish uchun qo‘shimcha imkoniyat sifatida qaraladi.